O prestixo social do galego

Neste proxecto realizamos unha enquisa a persoas maiores para coñecer o seu pensamento sobre o galego, así como o seu nivel de uso e a súa situación sociolingüística.

Prepoxecto

1- Elaboración da información

1.1- Conceptos e datos clave de desenvolvemento

Situación sociolingüística do galego:

• A comezos do século XX Galicia é maioritariamente rural e entre o 80 e o 90% da poboación, mentres que o castelán era a lingua das clases sociais máis adiñeiradas.
• Aparición de agrupacións có obxectivo de superar estes proxectos.
• República Española (1931-1936)
• Guerra Civil (1936-1939)
• Réxime Franquista (1939-1975)
• Constitución Española (1978)
• Estatuto de Autonomía de Galicia (1981)
• Lei de Normalización Lingüística (1983)
• Incorporación do galego como lingua vehicular a nivel administrativo (1995)

1.2- Elaboración da tese e das ideas principais

TESE: Entre 1931 e 1936, o galego acadou o seu máximo nivel de prestixio, posteriormente entrou nunha época de decadencia durante o franquismo, e actualmente está recuperándose progresivamente ainda que esta perdendo falantes

IDEAS PRINCIPAIS:

• Aumento progresivo do prestixio social dende o final do franquismo
• Pérdida de galegofalantes
• Recuperación parcial dos danos ocasionados durante o franquismo

2- Comunicación da información

2.1-Meta

Concienciar á xente da situación actual do galego. O nivel de prestixio e a necesidade dun maior número de falantes.

2.2- DAFO

Debilidades:

É moita a información da que dispoñemos, e é moi difícil interpretarla.

Temos un novo integrante. (Mera)

Ameazas:

Temos un tema que nos pode crear dificultades.

Fortalezas:

Temos un novo integrante.

Somos xente estudosa.

Oportunidades:

Temos experiencia facendo este tipo de traballos

Podemos reunir unha gran cantidade de información gracias a   internet.

2.3- Accións

Creación dunha enquisa para saber entre outras; se falan galego, cal é a súa lingua materna, se teñen prexuízos cara o galego,etc. A cal realizaremos cara os pais para que estes a respondan. Subiremos  a encosta ao blog e posteriormente os resultados desta.

2.4- Tarefas

Recopilación de información.

Elaboración de preguntas.

Estructurar a enquisa

2.5-Necesidades

Alumnado

Tempo

Internet

Impresora

Proxecto

• Principio do século XX:

A comezos do século XX Galicia é maioritariamente rural e entre o 80 e o 90% da poboación, mentres que o castelán era a  lingua das clases sociais máis adiñeiradas.

Demograficamente o galego era, sen dúbida, a lingua maioritaria. O castelán era moi minoritario e só se falaba nas cidades e nalgunhas vilas onde residían as clases altas  con maior poder económico. Mentres, o galego, ao ser a lingua das clases baixas non gozaba de prestixio social, estaba marxinado da cultura e da escrita e carecía do rexistro culto necesario para eses usos. Desta situación xurdiron os prexuízos que o cualificaban como lingua inculta, incapaz de servir para a comunicación intelectual.

Os seus propios falantes eran conscientes desa relación de subordinación con respecto ao castelán, polo que intentaban cambiar de lingua cando se dirixían a persoas das clases altas e acomodadas (médicos, avogados, comerciantes…)

• Aparición de agrupacións có obxectivo de superar os problemas do galego.

Co obxectivo de superar esta situación, xorden neste primeiro terzo agrupacións e organismos moi relevantes política e culturalmente para Galicia e a lingua galega:

• As Irmandades da Fala, creadas en 1916, e o seu voceiro, a revista A nosa Terra (1916-1936)

• O Grupo Nós e a súa revista Nós, (1920).

• O Seminario de Estudos Galegos (SEG), fundado en 1923.

Os intelectuais comprometidos nestes tres proxectos esforzáronse en dotar á lingua dun rexistro formal e científico e convertela así en lingua de cultura. Defenden a lingua de xeito práctico e activo: fan un verdadeiro papel normalizador empregando o galego en contextos nos que estivera marxinado durante séculos.

• República Española (1931-1936)

En 1931, proclámase a II República na que se declara oficial o castelán no ensino infantil e primario, e aínda que se reclamou a oficialidade do galego, isto nunca chegou.

En 1932 comézase a contemplar a oficialidade do galego en España e en Galicia, ao igual que a creación dos Estatutos de Autonomía, pero non é ata 1936 cando isto se leva a cabo, este feito declara o galego cooficial co castelán e fai que se inclúa no ensino.

Ademais, en 1931, fundouse o Partido Galeguista, de carácter nacionalista galego, que axudou moito á literatura e á cultura galega.

• Guerra Civil (1936-1939)

O inicio da Guerra Civil produciuse en 1936 có golpe de estado de Francisco Franco, a partir dese momento Galiza entrou nun estado de restrición da súa lingua. Na que o intento de realizar o estatuto de autonomía de Galiza en 1936 quedou paralizado. Todos os avances que realizou a Real Academia Galega coa fixación do galego e depuración quedaron inmóbiles e ata se retrocedeu no aspecto dos avances.

• Réxime Franquista (1939-1975)

Durante a ditadura de Franco o galego prohibiuse en calquera das competencias lingüísticas aínda que se seguiu falando, sobre todo no rural e no ámbito familiar.

En canto aos autores/as que realizaban as súas obras en galego foron perseguidos e a gran maioría marcháronse ao exilio en América, tanto para salvar a súa vida como para poder seguir publicando obras en galego. Non foi ata 1950 coa creación da Ed.Galaxia, cando comézase a realizar publicacións en galego na  Península Ibérica, pero aínda que o estado franquista dera a súa aprobación para a creación desta editorial, foi paralizada en moitas ocasións, unha das razóns era que algunhas das obras publicadas tiñan unha mensaxe agochada en contra da ditadura ou un oposicionamento directo a ela. Non foi ata 1975 coa morte de Franco cando o galego recuperou a liberdade perdida, aínda que para ese momento os prexuízos cara o galego estaban demasiado expandidos.

• Constitución Española (1978)

O fenómeno de desgaleguización social avanza a un ritmo moito máis acelerado: a xente marcha ás cidades e deixa de lle falar galego aos fillos, o ensino, a Igrexa e os medios de comunicación só usan o castelán.

Mais, malia todos os atrancos, o galego segue sendo, no ano 1975, a lingua maioritaria do país (75-80%).

No camiño de busca dunha norma culta aumenta a conciencia da súa necesidade, e podemos caracterizala polo desexo de simplificación ortográfica (eliminación de guións e apóstrofos) e de depuración léxica (rexeitamento de castelanismos, incorporación de neoloxismos e cultismos...)

No ano 1978, Galicia igual có resto do Estado, volve a contar cunha Constitución democrática que no seu articulado proclama a "vontade de protexer a todos os españois e pobos de España no exercicio dos dereitos humanos, as súas culturas e tradicións, linguas e institucións", ao tempo que senta as bases dunha nova configuración xurídico-política: o Estado das Autonomías. Co réxime democrático Galicia convértese en Comunidade Autónoma, tendo como linguas oficiais o galego e o castelán se ben a Constitución marca o dereito e o deber de coñecer o castelán pero só o dereito de coñecer o galego para os cidadáns galegos.  

• Estatuto de Autonomía de Galicia (1981)

O Estatuto de Autonomía de galiza (ou sinxelamente Estatuto de Galicia), é a norma institucional básica de Galiza. No marco da Constitución española de 1978, o Estatuto de Galiza, recoñece a esta comunidade autónoma a súa condición de nacionalidade histórica. Di que os poderes nos que se basea son o propio Estatuto, a Constitución e o pobo galego. Establece un marco democrático de solidariedade entre todos cantos integran o pobo galego.

       No estatuto recóllese entre outras cousas:

• O recoñecemento do galego como lingua propia de Galiza (e a cooficialidade co castelán)
• Os símbolos propios do país galego: bandeira, escudo,...
• A división e organización administrativa do territorio en provincias, comarcas e parroquias rurais
• O recoñecemento das comunidades galegas no estranxeiro
• Facenda e patrimonio propios
• Diversas competencias de acordo coa Constitución e as leis de solidariedade entre as comunidades que conforman España.

• Lei de Normalización Lingüística (1983)

A Lei de Normalización Lingüística ou Lei 3/1983, (publicada no DOG nº 84, de 14 de xullo de 1983) é un desenvolvemento do estatuto de autonomía de Galiza que ten como obxectivo normalizar a situación do idioma galego tanto na súa situación legal como no seu uso. Carlos Casares Mouriño participou na súa redacción.

Como di na súa introdución:

A lingua é a maior e máis orixinal creación colectiva dos galegos, é a verdadeira forza espiritual que lle dá unidade interna á nosa comunidade.

Esta lei regula os dereitos lingüísticos dos galegos e o status das linguas oficiais na comunidade autónoma galega (ademais de protexer o galego exterior)

Entre as súas disposicións mais importantes figuran:

1. Artigo 1: O galego é a lingua propia de Galicia.

2. Artigo 3: Os poderes públicos de Galicia adoptarán as medidas oportunas para que ninguén sexa discriminado por razón de lingua.

3. Artigo 10: 1. Os topónimos de Galicia terán como única forma oficial a galega.

4. Artigo 14: 1. A lingua galega é materia de estudo obrigatorio en tódolos niveis educativos non universitarios. Garantirase o uso efectivo deste dereito en tódolos centros públicos e privados.

• Incorporación do galego como lingua vehicular a nivel administrativo (1985)

No ano 1985 xorden a Televisión de Galicia e a Radio Galega. O primeiro foi -e aínda é- un motivo fundamental para manter presente a lingua galega nos medios de comunicación audiovisuais e contribuír á normalización da lingua neste ámbito ata este entón bastante desasistida. En canto á Radio Galega, tamén tivo e ten o mérito de manter unha canle monolingüe de calidade e con interese pola cultura propia. Ambos os dous medios son referentes canto á calidade no mundo dos medios de comunicación actuais, e presentan taxas de audiencia aceptables e, nalgúns programas, altos. Foi especialmente a Televisión de Galicia a que rompeu máis tópicos e prexuízos ao pór a falar en galego persoas das máis variadas nacionalidades e tempos. No século XXI a nosa lingua segue a se manter viva, protexida pola lexislación vixente, e cun elevado número de falantes. Só queda, pois, facer camiño tomando como exemplo o teimudo labor daqueles que, dentro e fóra de Galicia, nunca deixaron de traballar pola normalización da nosa lingua.

Enquisa

1- Cal é a lingua materna do seu fillo/a?

  a)Galego

  b)Galego e castelán

  c)Castelán

2- Cal é a lingua habitual que fala o seu fillo/a con vostede?

  a)Galego

  b)Galego e castelán

  c)Castelán

3- En qué lingua preferiría que o seu fillo/a fose educado na escola?

  a)En galego

  b)A maioría das asignaturas en galego

  c)A metade das asignaturas en castelán e a outra metade en galego

  d)A maioría das asignaturas en castelán

  e)Todas en castelán

4- En qué lingua preferiría que estiveran escritos os libros de texto dos seus fillos?

  a)En galego

  b)A maioría das asignaturas en galego

  c)A metade das asignaturas en castelán e a outra metade en galego

  d)A maioría das asignaturas en castelán

  e)Todas en castelán

5- En que idioma preferiría que o seu fillo realizara os exames das materias diferentes á lingua galega?

  a)Galego

  b)Castelán

  c)É indiferente

6- Cal é a súa lingua materna?

   a)Galego

   b)Castelán

   c)Outra

7- Que lingua utiliza vostede habitualmente?

   a)Galego

   b)Castelán

8- Defende e apoia o galego?

    a)Si

    b)No

    c) É indiferente

9- Cree que o galego está perdendo falantes?

  a)Sí

  b)No

10- Cómo fablaba cós seus pais?

   a) Só galego

   b) Só castelán

   c) Máis galego

   d) Máis castelán

   e) Os dous por igual

11-Cómo fala cós seus amigos?

   a) Sólo galego

   b) Sólo castelán

   c) Máis galego

   d) Máis castelán

   e) Os dous por igual

12- Nos servicios públicos (hospital, biblioteca...) fala:

   a) Só galego

   b) Só castelán

   c) Máis galego

   d) Máis castelán

   e) Os dous igual

13- ¿Está de acordo coa difusión e a normalización da lingua galega?

   a) Sí

   b) Non

   c) Dame igual

14- Uso da lingua galega (pode escoller máis dunha opción):

   a) Sei ler

   b) Sei falar

   c) Entendo

   d) Todas as anteriores    

15- Ten algún prexuízo sobre o galego? Cal?

………………………………………………………………...

Resultados da enquisa

Os principais prexuízos sobre a lingua galega son:

• O galego é para a xente das aldeas e do monte      
• O galego non para de cambiar a súa normativa e é moi difícil de falar
• O galego é lingua de pobres e brutos

A enquisa realizada reveluonos que o galego é unha lingua que a maioría da poboación apoia, pero non fala, o que fai que este perda falantes. Tamén revelounos que moita xente ten prexuízos cara ao galego e por iso non a fala.

O GALEGO

Definición da situación do galego no pasado

A comezos do século XX constátase unha recuperación do galego como idioma literario, cultural e histórico, sobre todo tras a creación da Real Academia Galega en 1906. posteriormente, o galego comezou a desenvolverse a través das Irmandades da Fala e do Grupo Nós. Os autores máis importantes desta época son Castelao, Otero Pedrayo e Vicente Risco. Aínda que durante a Guerra Civil, falar galego estivo prohibido, o que fixo que este idioma perdera unha gran parte dos seus falantes. Comezou a recuperación destes no ano 1950 coa aparición da editorial Galaxia. Nos anos 60 seguiu a recuperación do galego tras a censura, grazas ás obras publicadas por Celso Emilio Ferreiro, Eduardo Blanco Amor, Álvaro Cunqueiro e Ánxel Fole. Nesa época, os medios de comunicación en galego incrementaron moito a súa influencia na sociedade galega. Nos anos 70 e coa chegada da democracia, o idioma galego comezou a ser utilizado ademais da lírica e da narrativa, no ensaio e no teatro. O principal escritor en galego dende os anos 60 é Xosé Luís Méndez Ferrín.

No século XXI a lingua galega segue viva, protexida pola lexislación vixente e cun número de falantes importante.A súa situación social é incerta e no último medio século reduciu á metade o número de falantes iniciais. Hoxe, o groso dos galegofalantes aséntase sobre unha franxa de idade superior aos 55 anos, mentres que as novas xeracións teñen como lingua inicial o castelán.

Razóns polas cales o galego evolucionou ata hoxe

• A primeira razón que deberiamos salientar sería o exilio, xa que cando todos aqueles galegos marcharon para a América leváronse con eles o galego, e cando Franco chegou ao poder fixo todo o posible para eliminar todas as linguas de España excepto o castelán. Por sorte moitos autores para poder seguindo a publicar en galego marcháronse a Latino-América onde estarían a salvo da ditadura que se sufría naquela época en España, desta forma o galego seguiu falándose no estranxeiro, salvándose así da súa desaparición.

• A segunda razón serían todos os autores que intentaron recuperar o prestixio que tivera o galego no pasado e fora arrebatado por Isabel a Católica, caben destacar os traballos de Pondal, de Curros e de Rosalía de Castro (persoa a que lle debemos a letra do himno galego). Pero por desgraza os avances conseguidos por estas persoas e moitas máis foron irrumpidas pola ditadura de Franco.

• A terceira razón do avance do galego na sociedade foi a creación da Ed.Galáxia, que facilitou moito a volta do galego a Galicia en plena ditadura. A Ed.Galaxia foi creada en 1950 en Santiago de Compostela e comezou a funcionar plenamente en 1951, e aínda que a súa produción foi irrumpida en varias veces polo estado, publicou unha gran cantidade de libros en galego, o que fixo que os autores galegos que se habían adicado a publicar as súas obras en galego e a loitar contra a  opresión que sufría a súa lingua, puideran facelo directamente en Galiza en vez de en Latino-América.

• A cuarta razón situase despois da ditadura de Franco, son os autores que seguiron loitando pola normalización do galego e polas protestas realizadas polos propios cidadáns de galiza, sobre todo a xente da cidade que era a que tiña máis recursos. Entre os autores destacados deste momento foron Celso Emilio Ferreiro, Luz Pozo Garza, Xosé Luís Méndez Ferrín.

A influencia das novas tecnoloxías

A primeira publicación periódica escrita integramente en galego foi O Tío Marcos da Portela en 1876 da man de Valentín Lamas. Ao principio publicábase quincenalmente, e despois pasou a publicarse xa semanalmente.

No primeiro terzo do século XX aparecen novas cabeceiras como A Nosa Terra, Nós, etc. E xa coa chegada da democracia, a presenza da lingua galega incrementa na prensa escrita ainda que non será ata finais de século cando se publique o primeiro xornal diario integramente en galego: O Correo Galego (1994), que posteriormente sería sustituido por Galicia Hoxe que finalmente desaparece en 2011 en formato escrito manténdose unicamente en edición dixital. Despois aparecerían numerosos xornais e revistas como O Xornal ou Tempos.

Coa incorporación de Internet, moitas destas publicacións difundiron tamén os contidos en formato dixital. A maioría destes contan con páxinas en Facebook, Twitter e canles de Youtube. Algúns destes xornais son Galicia Confidencial, Tempos, Praza Pública, etc.

Novas formas de literatura

Coa chegada de internet a literatura galega estableceuse neste medio comodamente xa que contamos con numerosas páxinas web, blogs, xornais dixitais, etc. ademáis de programas, aplicacións e recursos que nos permiten manexarse en galego. Inda así, esta presenza é mínima comparada coa do castelán e sobre todo coa do inglés.

Internet ao día de hoxe é o medio de comunicación cunha maior proxección de futuro e o que ten unha maior difusión internacional. A Rede e as novas tecnoloxías ofrecen unha canle para a difusión, o prestixio e a multiplicación das funcións sociais da lingua galega. En definitiva, abren as portas á posibilidade de facer vida en galego.

Medios de Comunicación

O galego chegou a televisión o 24 de julio de 1985 grazas á televisión de Galicia. A súa primeira emisión por vía satélite foi o 31 de diciembre de 1996 cun programa inaugural na explana da do centro de produción e emisión de San Marcos. Actualmente, os seus principais programas son Land Rober e Luar. en canto á prensa, existen numerosos xornais en galego, como A Voz de Galicia, o Faro de Vigo ou o Diario de Pontevedra. Estes dous primeiros son, con diferencia os de máis tirada en Galicia e están entre os dez con máis lectores de España.

Entre as emisoras de radio galegas atópase a Radio Galega, xunto ás frecuencias das emisoras españolas.

Prexuizos

A partir do século XVI Galicia quedou subordinada política e culturalmente a Castela e isto supuxo a penetración do idioma castelán, que se converteu na lingua escrita e na única usada nos usos formais, mentres que o galego, ainda sendo o idioma da inmensa maioría de poboación, quedou relegado aos usos orais e coloquiais das clases populares. Como consecuencia da desigual repartición de usos entre ambas linguas, na conciencia dos falantes creáronse unha serie de valoracións negativas que ainda seguen existindo:

• A suposta falta de utilidade do galego
• O galego asociado ao mundo rural, á pobreza, á ignorancia e ao atraso.
• O uso do galego como sinal de descortesía ou mala educación
• A suposta imposición do galego
• O galego como marca ideolóxica  
• O galego como lingua primitiva ou dialecto
• O galego normativo comolingua artificial
• O gaelgo non é unha lingua apta para a ciencia

O Uso do Galego

Actualmente o galego está deixando de ser a primeira lingua que aprendemos de pequenos, e non é porque os familiares non o coñecen, se non porque pensan que có castelán terá máis posibilidades na vida que co galego. Houbo ocasións nas que aínda que os pais falaban galego falábanlle aos nen@s en galego, estes deciden falar castelán porque os seus amigos o falan ou se senten discriminados por eso.